Pedagiek van de vrijheid

Op vrijdagavond, is mijn gewoonte, lees ik vaak het internet-magazine Aeon. Aeon komt tot ons vanuit Canada. Nederland is klein land en het lijkt erop dat we ons ernaar gaan gedragen. De live uitzending vanuit de Tweede Kamer over het Ceta Verdrag met Canada kon ik na een kwartier niet meer aanhoren. Dat de PvdA, mijn eigen partij, tegen gaat stemmen is ongerijmd. Niet vanwege de voorgeschiedenis in de totstandkoming van het verdrag, maar vanwege onze band met Canada. Een vriendschap die ruimte schept. Onze kleinheid maakt ons steeds pietluttiger en aanmatigender. Is er sprake van een toenemende onvrijheid in Nederland?

Afgelopen vrijdag in de Video-rubriek van Aeon een meer dan vijftig jaar oude documentaire van een half uur over de Summerhill school in Engeland. Wat je ziet lijkt volkomen ongerijmd. Foto’s uit die tijd had ik al wel gezien. Ook van A.S. Neill, de grondlegger van deze school, heb ik een en ander gelezen. Maar een dergelijk inkijkje miste ik nog. Wat je ziet is een tijdsbeeld van een waarlijk innovatief experiment (de school bestaat nog) met als inzet een pedagogiek van de vrijheid. Door de ogen van nu, valt op dat er weinig is gereguleerd. Het ‘systeem’ lijkt afwezig. In plaats daarvan vinden er een soort vergaderingen plaats waar iedereen aan meedoet: leerlingen, leraren en schoolleiding. Van een hiërarchie is nauwelijks sprake, men probeert met elkaar een vorm van democratie te praktiseren. Aan het eind van de film heeft Neill het over zijn beweegredenen en principes. Daarin komt een zorg naar voren over onderwijs dat zich beperkt tot het hoofd. Met leren is op zichzelf niks mis. De vraag is hoe we in vrede kunnen samenleven.

Voor Neill is het zonneklaar dat elk mens in zijn levensonderhoud moet kunnen voorzien. Opleidingen spelen daarin een rol. De vraag die hij stelt is wat school toevoegt. Heeft het iets bruikbaars opgeleverd voor het kind? Hoe snel wordt al die opgeslagen kennis weer vergeten? Vooral de onderdrukking van emoties baart hem zorgen. De ontwikkeling van de gevoelswereld is voor hem direct verbonden met vrijheid. Rationeel keuren we oorlog af, maar zo gauw de irrationele gedachten de overhand krijgen wordt het een zootje en voor je het weet zitten we middenin een conflict aangevoerd door emotioneel onvolwassen volwassenen. Met als risico dat de opvattingen over vrijheid totaal worden verdraaid. Het ‘belief system’ onder scholen omvat onderwijs als schools leren en de disciplinering van kinderen in dat systeem (het is wat vrije vertaling van de woorden van Neill). Daaronder schuilt een wantrouwen tegenover kinderen. Hoewel dat zelden als zodanig naar boven komt. Integendeel, wat we horen is dat de kinderen onze hoop zijn en de toekomst hebben. Maar waarom al dat verheffen?

Terug naar Canada en de politieke beraadslagingen over Ceta. Onder het mom van onduidelijk gedefinieerde begrippen als voedselkwaliteit en duurzaamheid, lezen we onze vrienden de les. Het klinkt verdraaid rationeel, maar ik constateer dat de irrationaliteit de overhand heeft genomen en dat leidt onvermijdelijk tot conflicten. Het wordt hoog tijd dat we vanuit één wereld gaan denken en handelen. De wereldproblemen zijn enorm en we kunnen als klein land veel bijdragen aan het mee oplossen ervan. Maar niet door terug te trekken. Het toenemende nationalisme verblindt zelfs middenpartijen. Aeon magazine draagt op haar manier bij aan meer wereldbewustzijn door wekelijks een wereld aan ideeën naar buiten te brengen.

, ,

No comments yet.

Geef een reactie