Zwartheid

Geerteke van Lierop vertelt in een interview met Lex Bohlmeijer over hoe zwart rouw kan zijn. Het is een indringende podcast waarin ze onder meer spreekt over het belang van beweging in een situatie waarin je met alles wil stoppen. Van Lierop spreekt over verlies en gebruikt daarvoor woorden die vaker in relatie tot rouw worden gebruikt. Wat me echter opviel was de klaarheid in haar taal. Ik dacht dit is wat taoïsten bedoelen met dat in zwart nieuw wit opkomt. Dit gaat over de voet op de levensweg.

De dood is zwart, maar niet het einde. “Dat is uiteindelijk gebeurd, dat ik licht zag in die zwartheid.” Het paradoxale is dat niet zozeer haar vrienden verlichting brengen, maar vreemden en kunstwerken.

Een rouwproces is als het binnengaan van een tunnel. Het wordt steeds donkerder en uiteindelijk bots je tegen een wand. Van Lierop voelde zich na het beleven van het kunstwerk The Passage niet meer alleen. Het drukte één-op-één uit hoe ze zich voelde. Licht is er niet op het eind van de tunnel, maar aan het begin ervan, na de omkering. Kunst drukt voor haar het onzegbare uit. In die uitdrukking ontstaat er verbinding, met de kunstenaar, de vreemde, haar broer. Ze keert weer terug in de wereld. Maar is ze dezelfde Geerteke? Dat kan welhaast niet. Van Lierop lijkt een alchemistisch proces te hebben ondergaan. Dat is het wonderlijke. Ze is weer verbonden met haar bron. Haar persoonlijk verworven wijsheid drukt ze spontaan uit in uitspraken als: We zijn als mensen geprogrammeerd om om te kunnen gaan met verlies en om ons te kunnen verbinden.

Op zondag 11-11-2018 woonde ik de boekpresentatie van ‘Het Zegel van de Eenheid der Drie’ bij. Rob Tans vertaalde de Cantong Qi (een Chinese klassieker over innerlijkere alchemie) en gaf een inleiding waarin hij onder meer de openingszinnen van vers 21 aanhaalde:

Ken het wit, blijf bij het zwart
En de Stralende Geest komt vanzelf
[…]

De levensfilosofie van taoïsme is samen te vatten als het in balans houden van yin en yang. Er zijn echter situaties waarin je letterlijk wordt overspoeld door verdriet en het evenwicht bewaren niet meer mogelijk lijkt. Je raakt uit het lood.

De geliefde van Van Lierop is omgekomen op het water. Water wordt in het taoïsme (voor zover ik dat begrijp) gezien als het allereerste begin van de indalende bron van alles. Water is zwart. Water is de kracht die het dichtst bij de bron staat: het ware yang. Dat ware yang is wit. Zwart weerspiegelt de essentie van wit. Het valt voor mij niet te rijmen. Luisterend naar Van Lierop begint me iets te dagen van de dynamiek van yin en yang. Het lot kan hard toeslaan, het is echter niet persoonlijk. Kijk vanuit een helicopter naar de wereld, is een levensles die Van Lierop van haar grootvader meekreeg.

Het commentaar van Tans op de Cantong Qi is deels in poëzie uitgedrukt. De reden daarvoor is de lezer te helpen bij het gaan van een omgekeerde weg: terug naar de bron. Poëzie biedt handreikingen, maar laat nadrukkelijk ruimte over voor de eigen ervaring, een eigen omgang met de tekst en de eigen unieke weg.

Te midden van de turbulente stroom
van alles wat verschijnt,
hebben we weet van iets dat stil is,
onveranderlijk en direct afkomstig
van ruimteloze eeuwigheid

, , ,

One Response to Zwartheid

  1. Russell Kerkhoven 12 november 2018 at 17:00 #

    Knap en inspirerend hoe je rouw en de rauwheid daarvan verbind met de symboliek van zwart en water, waarmee je voorzichtig of is het Taoistische wijze uitlegt wat de waarde is van de omgekeerde weg.

Geef een reactie