Wijs worden

Je bent nooit te oud om iets mee te maken wat je niet voor mogelijk zou hebben gehouden. Met die zin eindigt het tweede hoofdstuk uit Lucia Binar und die Russische Seele. De oude vrouw heeft haar eten vandaag niet gekregen en bij de sociale noodoproep wordt haar doodleuk verteld dat ze op krackers het weekend moet zien door te komen. Ondertussen is er een student langs geweest die haar probeerde over te halen een petitie te tekenen voor het veranderen van straatnamen. Stel je woont in de Zwarte Pietenstraat. Die naam is niet langer politiek correct. De straat zou dan omgedoopt kunnen worden in de Nelson Mandelastraat of de Zwarte Pieperstraat. Sommige fanatiekelingen zijn al begonnen hun adres naar de Zwarte Pieperstaat om te zetten. Doordat er postcodes zijn, wordt de post gewoon bezorgd.

Vertlib_Lucia BinarMen zegt wijsheid komt met de jaren. Men kan dit een overtuiging noemen. Nog zo’n overtuiging betreft de aanname dat een mens wijsheid verwerft door iets ergs mee te maken, een ernstig ongeluk, een levensbedreigende ziekte of het plotseling verliezen van een geliefde. Leeftijd en traumatische ervaring lijken daarmee de twee doorslaggevende factoren die bepalen of je al of niet wijs wordt. Een dergelijkse alledaags denkkader heet pre-wetenschappelijk. Het is niet onzinnig, maar evenmin bruikbaar als we wijsheid willen onderzoeken. Iedereen wordt ouder, iedereen doet ook levenservaring op, maar wordt iedereen ook wijs? Traumatische ervaring is bovendien een rekbaar begrip. Barbara, de dochter van Lucia Binar, heeft na jarenlange therapie haar neurose zogezegd overwonnen. Ze had het zo zwaar gehad vanwege het feit dat haar moeder lerares was. Hoewel ouder worden en het doorleven van een moeilijke periode een mens anders in het leven kunnen laten staan, zijn het voor een wetenschappelijke analyse van wijsheid niet de geschikte categorieën.

Iemand zei onlangs tegen me: wijs worden betekent nooit meer teleurgesteld zijn. Nu is het met dergelijke uitspraken zo dat het nogal uitmaakt wie het tegen je zegt of onder welke omstandigheden het tegen je wordt gezegd. Hij zei nog meer tegen me. Wijsheid is concreet. Wijs worden is aangesloten zijn op een weten.  Dat gaat niet over het verwerven van abstracte kennis. Het gaat over jezelf. Ik denk hierin de ingredienten te vinden voor een analysekader om ‘wijs worden’ te kunnen benaderen en te onderzoeken. Het sluit aan bij het model van de drie aan elkaar gerelateerde vormen van wijsheid: generieke wijsheid (verhalen), persoonlijke wijsheid (ervaring) en praktische wijsheid (toepassing). Zie een eerdere blog hierover.

Generieke wijsheid is universeel of abstract te noemen. Het is altijd waar. Als je ervoor openstaat is het betekenisvol en inspirerend. Maar het kan ook zweverig worden. Want wat betekent het als iemand mij een verhaal van een zenmeester verteld? Of een parabel van Jezus? Persoonlijke wijsheid is bijzonder en uniek, het is immers mijn wijsheid. Mijn wijsheid onderscheidt zich van jouw wijsheid door de ervaringen die eraan ten grondslag liggen. Praktische wijsheid gaat over betrokkenheid en compassie, het goede doen voor iets of iemand zonder dat je daar met anderen overeenstemming over hoeft te hebben. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn om wijs te handelen.

Wijs worden komt tot uitdrukking in een bepaalde verhouding tussen deze drie factoren:

  • Universaliteit: het aangesproken worden door en lering trekking uit bijzondere verhalen.
  • Uniciteit: de verwerking en integratie van de eigen ervaring tot een persoon.
  • Compassie: de betrokkenheid op en het handelen in de wereld ten dienste van anderen.

Mijn aanname is dat de balans of wisselwerking tussen deze drie factoren van belang is voor het ‘wijs worden’. Het is inderdaad zo dat wijsheid komt met de jaren, maar de vraag is kunnen we dat proces op z’n beloop laten of dienen we er iets mee te doen. In de yijing wordt de hoogste wijsheid gezien als zo ‘natuurlijk’ worden als de natuur (hexagram 2). Dit behelst het loslaten van alle cultuur (aangeleerde beelden en gedragingen). We kunnen dit ook positief formuleren. Wijs worden is helemaal jezelf worden. Het universele verhaal staat niet buiten je, maar spreekt je rechtstreeks aan. Een ervaring is niet iets wat je overkomt, maar is volledig van jou. De wereld is niet oneindig groot, maar je creëert er jouw ruimte in. Wijs worden is een geneigdheid of bevattelijkheid voor wijsheid ontwikkelen. Een dergelijke geneigdheid of bevattelijkheid slijt soms met de jaren, dan komt de wijsheid niet vanzelf.

, , ,

No comments yet.

Geef een reactie