Wijs me de weg

In Amersfoort woonde ik de try-out bij van ‘Wijs me de weg’, een nieuwe voorstelling van Terra Incognita Theater. Voorstelling is misschien niet het goede woord. Er worden verhalen verteld, muziek gemaakt, een video vertoond en een dialoog met het publiek opgezet. Het is een gebeuren, dat ter plekke tot ontwikkeling komt, mede onder invloed van het publiek. Dit alles onder ‘lichte’ regie van Marius Gosschalk. In de vooraankondiging was de volgende tekst opgenomen.

Wijs me de Weg

Nederlandse, Turkse, Koerdische en Syrische vertellers en musici komen samen en hun spel vormt de inspiratie voor een dialoog rondom de vraag: hoe kunnen we samenleven? Telkens weer laait in onze samenleving de discussie op rondom dit thema. Wij vinden het belangrijk om ruimte te creëren voor het werkelijk luisteren naar elkaars verhalen en voor het aandachtig voeren van een dialoog om van elkaar te leren hoe we een (h)echte samenleving kunnen bouwen

Bij binnenkomst was er muziek te horen uit het Midden-Oosten. Op elke stoel lag een strookje papier met daarop vermeld de spelregels voor de dialoog. Na wat inleidende woorden, vertelt Cahit Ölmez een verhaal over zijn oma. Het is meer een zoektocht naar zijn oma. Zij overleed toen Ölmez vijf jaar oud was. Hij vertelt het prachtig en meeslepend. Er stijgt een beeld op van een eenvoudige, tolerante en krachtige vrouw. Van Henk Hofman hoor ik in de pauze dat dit verhaal het eindwerk van Cahit was aan de Story Telling Academy. De videoreportage over de aankomst van Mazen Otabashi op Lesbos, is een indrukwekkend, persoonlijk verhaal, dat nadien in een tweegesprek van meer details werd voorzien.

De voorstelling maakt gebruik van verhalen en muziek om in een dialoog van elkaar te leren. Ik vroeg me af, hoe dat in zijn werk gaat en analyseerde voor mezelf deze avond vanuit een leerperspectief. Daarbij ben ik uitgaan van de notie van ‘grensobject’ als aanknopingspunt voor leren. Een grensobject vervult een brugfunctie en maakt het mogelijk om grenzen te overschrijden. Waarbij het overschrijden van grenzen gezien wordt als de interactie met en transitie van een persoon naar onbekend terrein. In dat opzicht doet Terra Cognita Theater haar naam eer aan met deze voorstelling. De verhalen vormen grensobjecten die het publiek helpt om toegang te krijgen tot een andere, vaak onbekende wereld. Ik ben voor mezelf nagegaan in hoeverre de vier leermechanismen* die worden toegedicht aan grensobjecten en het overschrijden van grenzen, geactiveerd werden en in werking traden.

Leermechanisme
Globale analyse
Identificatie:

Scherper inzicht in wie we zijn

Begrippen als vreemdeling, vluchteling, 2e/3e/4e generatie kind, etc. zijn beperkend of zelfs stigmatiserend. We zijn op de eerste plaats mens. In het mens-zijn verschillen we niet zoveel, maar hebben wel heel uiteenlopende achtergronden en ervaringen.

Ölmez licht een Turks woord voor mens toe. Het is een relationele definitie, mens ben je door andere mensen.

Otabashi is een vluchteling, hij realiseert zich dat op Lesbos, maar in Nederland voelt hij zich (weer) thuis.

Coördinatie:

Betere afstemming en anders met elkaar omgaan

Deze voorstelling is een mooi voorbeeld van ontwikkeling en cocreatie. De regisseur constateert op een goed moment dat hij weliswaar begaan is met het lot van vluchtelingen, maar er niet mee in contact treedt. Deze voorstelling is ontstaan uit werkelijk contact met acteurs en musici.

Als regisseur fungeert Gosschalk daarmee als rolmodel en roept bij het publiek de vraag op hoe ga jij met vreemdelingen, vluchtelingen, andersdenkenden, etc. om?

Echt contact ontstaat voorbij de beleefdheid, je moet dingen tegen elkaar kunnen zeggen. In de dialoog was dat op bepaalde momenten aan de orde.

Reflectie:

Bewust van eigen perspectief en dat van de ander

Het vertellen van een verhaal is een manier om reflectie op gang te brengen. Het vertelde verhaal helpt om je in te leven in de wereld van de ander. Ik kon me heel goed verplaatsen in de oma van Ölmez en dacht bij mezelf wat een interessant leven.

De muziek tussen de verhalen vormen een natuurlijke overgang die je gelegenheid geeft om nog wat verder na te denken.

In de dialoog wordt een aantal keer gerefereerd aan ons, Nederlanders, het westen. Het zijn lastige veralgemeniseringen die het articuleren van een gezamenlijk perspectief ter plekke in de weg staan.

Transformatie:

Samen iets gaan doen

In de dialoog wordt waardering uitgesproken voor de voorstelling en daarmee voor de verhalen en de muziek. Cahit Ölmez wordt aangespoord meer met dit verhaal te gaan doen, vooral ook richting kinderen. Ook Marius Gosschalk krijgt te horen met deze voorstelling door te gaan en die verder door te ontwikkelen.

Wat levert deze analyse op? De vier leermechanismen toepassen op deze voorstelling heeft voor mij de waarde van dit analyseschema aangetoond voor deze context. Voor onderzoek is verdere operationalisering nodig, maar als model is het al bruikbaar om te evalueren en na te bespreken. Vertellers en musici zouden met elkaar kunnen nagaan in hoeverre hun voorstelling aan de bedoeling tegemoet kwam om door een dialoog van elkaar te leren hoe we een (h)echte samenleving kunnen bouwen.

De try-out van ‘Wijs me de weg’ leverde een boeiende avond op. De voorstelling is opwekkend te noemen. Sommigen werden wellicht wakker geschud uit een al te gemakzuchtige houding ten aanzien van vluchtelingen, anderen voelen zich mogelijk gesterkt om actief bij te blijven dragen aan de samenleving. De gebiedende wijs is ons wel bekend, maar de aansporende wijs kennen wij in het Nederlands niet of nauwelijks meer. In ‘Wijs me de weg’ ervaar ik een aansporende wijs, een uitnodiging tot participeren en doen. Een aansporing die ik nu ook herken in het vaak aangehaalde Wir schaffen das. Je bent niet verplicht tot, maar wordt uitgenodigd tot. Dat is een wezenlijk verschil of met andere woorden: vrijheid maakt het verschil.

*De vier leermechanismen worden besproken in een artikel van Arthur Bakker en Sanne Akkerman, getiteld Leren door boundary crossing tussen school en werk, dat verscheen in Pedagogische Studiën in 2014 (91).

No comments yet.

Geef een reactie