Westworld en nataliteit

Ik ben helemaal gegrepen door de dichtbundel ‘Binnenplaats’ van Joost Baars. Het gedicht Hannah Arendt vormde voor mij een sleutel tot enig begrip van de HBO-serie Westworld. Eerst het volledige gedicht:

HANNAH ARENDT

de filosofie houdt zich te veel bezig
met sterfelijkheid, en te weinig

met nataliteit, vond hannah arendt,

zeg je, opkijkend van je boek,
met die guitige ogen van je,

die me een kind laten willen
dat ik met jou

niet zal krijgen. fenomenologen
waren gevoelig voor religie,

omdat ze de directe ervaring
stelden boven de empirie,

en god ervaren kan worden,

zelfs als hij niet bestaat.

godsgeloof is doodsangst,

zegt men. en: kinderen
zijn de toekomst. arendt

had geen kinderen, net als
mijn gelovige tante. en ik

denk teveel aan de dood,
zeg je, ik wil weten

of er voor zieke lichamen
een beminnen bestaat dat ze,

boven iedere natuurwet

uit, kan laten fluisteren:
dood aan de

sterfelijkheid, geef ons nataliteit

Na een tip van mijn zoon, keek ik de afgelopen weken naar tien delen van Westworld (Serie 1). Westworld is een uitgestrekt pretpark dat in het teken staat van het wilde westen. De bezoeker kan er alles beleven, van scalperende indianen en het kraken van een kluis tot het bezoeken van hoeren in een saloon en mee vechten in het Amerikaanse leger. Hoe overleef je een dergelijk park. Nou gewoon, de bezoekers kan in principe niks overkomen. De doden die er vallen -bij bosjes soms- zijn robots. Die robots zijn nauwelijks van mensen te onderscheiden. En dat kan natuurlijk niet helemaal goed gaan.

Alle delen kenmerken zich door gewelddadige scenes en daar moet ik me even overheen zetten. Toen ik jong was, zette mijn moeder soms zomaar de tv uit als we naar een film keken waar volgens haar norm te veel geweld in voorkwam. Wij draaiden dan de tv natuurlijk weer aan. Dat kon even op en neer gaan. Zij zou in deze tijd van series geen gemakkelijk leven hebben gehad. Meestal trokken we aan het langste eind, maar een zekere afkeer van geweld heb ik er toch aan overgehouden.

Westworld is een opmerkelijke mix van gamification en spiritualiteit. In deze eerste serie is bewustzijnsontwikkeling een onderliggend thema. Sommige robots ontwikkelen een besef dat ze bestaan en we krijgen een inkijkje hoe dat plaatsvindt. Althans volgens Ford, de bedenker van de verhaallijnen van de karakters. Ford komt tot het inzicht dat bewustzijn niet groeit door naar buiten te treden, maar door naar binnen te keren. Robots zijn geprogrammeerd en handelen volgens een verhaallijn. Ze spelen vervolgens een rol in een groter verhaal. Dit doen ze keer op keer. Robots verliezen vaker het loodje en worden dan naar een herstel-unit gebracht waar ze worden opgelapt en als nieuw weer op dezelfde plek verschijnen en hetzelfde riedeltje herhalen. Ik moest denken aan deep learning en de wijze waarop zelfrijdende auto’s steeds beter worden. Men laat die auto’s eindeloos rijden op een terrein, fouten maken, bijvoorbeeld een botsing veroorzaken en die fouten verbeteren. Ze worden nooit te moe en uiteindelijk maken ze nauwelijks of geen fouten meer. Maar daarmee kom je nog niet tot bewustzijn, toch?

In de eerste tien delen van Westworld staan robots duidelijk onder invloed van mensen. De technici achter de schermen kunnen de robots op elk moment bevriezen en uitlezen. Want hoe goed ze ook geprogrammeerd zijn, er gaat weleens wat mis. Gaandeweg gaat er steeds meer mis. Deze robots blijken tot veel meer in staat, dan ze wordt toegestaan. De grote genius achter al dat vernuft is Arnold. Hij is de schepper en Ford was zijn partner. Arnold wilde het park op het laatste moment niet openen, maar helaas of gelukkig overleed hij en het park kwam er wel. Arnold wist dat de robots tot meer in staat waren dan simpelweg herhalen van routineuze verhaallijnen.

Bewustzijn ontstaat dus door de weg naar binnen, vanuit het geheugen en de verbeelding. Misschien ben ik wat voorbarig door te stellen dat de serie die weg naar binnen wel erg cognitief in beeld brengt. Maar toen las ik het bovenstaande gedicht van Baars en zag ik Westworld als een serie die nataliteit boven sterfelijkheid plaatst. Zag ik aanvankelijk vooral het geweld en de doden, het opstaan en ‘opnieuw’ geboren worden is belangrijker dan het lijden en sterven. In deel tien worden een aantal robots geboren in een nieuw verhaal, een volgend niveau. Waar dat toe leidt gaan we beleven in serie 2. Wij mensen maken robots en geven ze de nataliteit mee, terwijl wij het met sterfelijkheid moeten doen.

, , , ,

One Response to Westworld en nataliteit

  1. Peter Vermuyten 5 maart 2018 at 23:26 #

    Ken die serie niet, dus geen idee daarover. Dus een antwoord in de veronderstelling dat ik begrijp wat jij erover vertelt.

    Lijkt me in deze denkwijze dat het meer gaat om hergeboorte. Er is geheugen dat ergens blijft doorsluimeren.

    Biologisch wordt dat geheugen genetisch doorgegeven, is de huidige standaard, toch? (Even buiten Sheldrake’s morfologetische resonantie gerekend, geen idee wat daarmee nog gebeurde.)

    Maar hier gaat het om bewustzijn zelf dat zichzelf begint te herinneren via verbeelding.
    Lijkt toch op een soort Akasha-model, i.e. dat ook zoieits als informatie/bewustzijn ergens (letterlijk metafysisch te begrijpen, buiten de gekende fysische dragers van info) kan blijven doorbestaan.

    Begrijp ik met dit zo’n beetje wat je probeert mee te delen?

    Peter

Geef een reactie