De wereld als organisme en innerlijke democratie

Vijftien jaar geleden, arriveerde ik op Sicilië voor een conferentie nabij Palermo. Ik was er een dag eerder om nog wat van de omgeving te kunnen genieten. Het uitzicht vanuit de ontbijtzaal van het hotel was adembenemend. Er waren nog nauwelijks mensen, dus plek genoeg. Ik ging schoof aan bij een tafel waar al een man en vrouw zaten. “Bruno Latour,” zo stelde de man zich voor. De naam van zijn partner ben ik vergeten. We hadden een kort gesprek. Waar kwam ik vandaan? Wat ging ik vandaag doen?  En ik herinnerde me nog dat hij aan me vroeg of ik Annemarie Mol kende. Nou nee dus, maar nu wel. Later las ik haar prachtige boekje ‘De logica van het zorgen’. Latour werd onlangs voor NRC geïnterviewd door Nynke van Verschuer. In dat interview pleit Latour voor een andere kijk op de wereld: de wereld als organisme. Dat heeft consequenties voor wereldburgerschap.

Twee weken geleden nam ik deel aan een boeiende workshop verzorgd door Hubert Hermans. Hermans is in Nederland vooral bekend als grondlegger van ZKM (zelf-konfrontatie-methode) en onderzoek naar het dialogische zelf. In de workshop bracht hij een prikkelende stelling in over democratie. Volgens Hermans zeggen mensen wel dat ze staan voor democratie, maar als ze bepaalde stellingen voorgelegd krijgen dan blijkt het tegendeel. Bijvoorbeeld met de stelling ‘rechtsextremisten mogen demonstreren’, zijn veel mensen het oneens. Hermans spreekt van een democratische paradox. Wat mensen doen spoort vaak niet met wat mensen zeggen. Hermans had echter ook een oplossingsrichting te bieden: het ontwikkelen van innerlijke democratie. Innerlijke democratie is dan zoiets als het kunnen hanteren van conflicterende belangen en standpunten in jezelf.

De wereld als organisme en innerlijke democratie, hebben die twee concepten iets met elkaar gemeen? Deze concepten zijn dynamisch, responsief en ontwikkelend. De wereld en de mens zijn verbonden. Het is niet zo dat wij op de wereld leven, maar in de wereld of vanuit het gegeven: ‘de wereld dat zijn wij’. Maar bovenal vragen ‘de wereld als organisme’ en ‘innerlijke democratie’ heel veel leren en een leren met een zekere volharding. Indien onze democratische structuren het meest gebaat zijn bij ‘innerlijke democratie’, dan begint de ontwikkeling ervan bij de ervaring van de wereld als organisme, als iets dat reageert op hoe wij samen leven met elkaar. Er schuilt een logica in, om in termen van Mol te spreken, namelijk de logica van het schoonmaken. Om innerlijke democratie te bevorderen is nauwkeurig onderzoek nodig van de eigen vooronderstellingen. Dat is ongemakkelijk en onplezierig onderzoek, en daarom gebeurt het niet vanzelfsprekend. De logica van het schoonmaken is tevens een paradox. Wie het meest lijdt aan de schijnbare veiligheid van het bestaande, is het hardst toe aan dat onderzoek, maar wil er vaak niet aan.

Geheel en al vastlopen leidt soms tot een nieuw begin. Maar dat is geen wet van meden en perzen. Neem het Palestijns-Israëlisch conflict. De bezetting duurt al jaren voort, een tragische patstelling met veel ellende in de vorm van uitzichtloosheid, frustratie en steeds oplaaiend geweld. Ik las twee boeken die daarin iets proberen te bewegen: “Sweet Occupation‘ van Lizzie Doron en ‘Kingdom of Olives and Ash‘ onder redactie van Ayelet Waldman en Michael Gabon. Beide boeken pogen het universeel menselijke tot uitgangspunt te maken; de ander als mens te zien en te ontmoeten. Verder is er aandacht voor geweldloos protest en het optreden als stille getuige, bijvoorbeeld Israëliërs die bij checkpoints de gang van zaken volgen en onrechtmatigheden signaleren. In ‘Kingdom of Olives and Ash’ bezoeken schrijvers uit verschillende landen, waaronder Arnon Grünberg, de bezette gebieden. Wat we lezen zijn persoonlijke verhalen waarin eigen familie, herkomst en actualiteit verweven worden. Innerlijke democratie als een reis door het eigen leven, om parallellen te zien en het daar verder bij te laten. Ongemakkelijkheid heeft iets weg van op de eigen schaduw trappen. Dat lukt innerlijk, in de verbeelding als de echte wereld open tegemoet wordt getreden. Die innerlijke democratie heeft ernstig behoefte aan het eenvoudigweg ontmoeten van mensen.

 

, , , ,

No comments yet.

Geef een reactie