Space for ‘Living Together’

De architect en filmmaker Mehran Tamadon (Iraanse afkomst, wonend in Frankrijk) heeft een interessant experiment opgezet en uitgevoerd. Hij gaat een dialoog aan met vier Iraanse mannen over de vraag of ze een ruimte kunnen creëren waarin het samenleven met elkaar mogelijk zou zijn. De film ‘Iranian’ geeft een gesprek weer tussen vijf mannen in een buitenhuis bij Teheran. Tamadon heeft voor die gelegenheid het huis wat anders ingericht. Hij verwijdert meubels en op de houten vloer legt hij tapijten zodat ze op de grond zitten.

Iranian-documentary-by-Mehran-Tamadon-1

Ik zie de film in Hilversum en na afloop vindt er een gesprek plaats onder de bezoekers. Er komt nogal wat kritiek los op de filmmaker. Tamadon vraagt niet door, mist kansen, had deze mannen van repliek moeten dienen. Die mannen zijn immers grondfout doordat ze meelopen met een verderfelijk systeem. Eén van die mannen, tweede van links, moet het met name ontgelden. Hij lijkt het strengst in de leer, is dominant en weinig geneigd tot samenleven. “Als je na de dood niet wordt beoordeeld, wat maakt het dan uit wat je hier doet?” Een van de bezoekers verwijst naar die uitspraak. Volgens haar toont een dergelijke uitspraak de verwoestende macht van religie. Door normen en waarden aan een hogere macht toe te schrijven, gaat het volgens haar mis in deze wereld. Dit is een Nederlandse vrouw en we delen zonder meer veel waarden en toch zou ik het met haar geen weekend uithouden. Terwijl ik zou uitzien naar een periode van samenleven een of twee van de mannen die ik in de film aan het woord heb gezien. Met die puzzel loop ik naar buiten.

Wat ik knap vind aan de film is dat er gesproken wordt over een vraag -kunnen wij een ruimte creëren waarin we samenleven?- en dat er tevens geprobeerd wordt tijdelijk samen te leven in een huis. Een voorbeeld van congruentie. Je ziet de mannen samen koken en eten. Er zijn ook vrouwen meegekomen. Tamadon laat een opname zien van de crèche in Frankrijk waar zijn kind naartoe gaat. Eén van de vrouwen en een dochter van één van de mannen kijken er duidelijk geboeid naar. Verder legt Tamadon de gasten uitdagende opgaven voor. Mag er in die ruimte naar muziek worden geluisterd? Kan dat een zangeres zijn? De gesprekspartners zitten allesbehalve verlegen om woorden. Ze zijn retorisch goed onderlegd.

It took two years for Mehran Tamadon to persuade the four supporters of the Iranian regime to risk taking part in an experiment with him. Now he receives them as guests at his family’s country house to try out something that does not exist in Iran: a pluralistic society. As the women disappear into the guest rooms, the men discuss the advantages and disadvantages of a secular society, the veil, abortion, freedom of the press… lees verder

Het maken van deze film is gelukt, maar de uitkomst lijkt onbevredigend. De mannen komen tot de conclusie dat het creëren van een ruimte tot samenleven geen kans van slagen heeft in Iran. Die uitkomst was te verwachten, maar is niet congruent met wat ik zag. De mannen stellen dat het secularisme van Tamadon ook ideologisch is en die ideologie spreekt hen minder aan. Religieus en werelds idealisme staan tegenover elkaar en lijken onverenigbaar. Maar de verschillen tussen deze vier mannen zijn evident. Alleen aan de buitenkant, in wat gezegd wordt omdat het hoort of moet in het huidige Iran, tonen ze grote gelijkenis. Daarachter gaan heel verschillende werelden schuil waarvan we af en toe glimpen opvangen. Vooral op de informele momenten, bij het handen wassen, de groenten schoonmaken, het roosteren van de maïskolven op de barbecue. Die verschillen gaan in Iran op een bepaald moment meer zichtbaar worden. Dat is mijn overtuiging en om die reden vind ik deze film hoopvol. De film toont verborgen beschaving.

, , , ,

2 Responses to Space for ‘Living Together’

  1. Joyce Cordus 13 november 2014 at 11:53 #

    Interessant thema en dapper experiment, Marc! Ik heb de film niet gezien, maar het experiment roept bij mij wel de vraag op: Hoe zou het zijn gelopen als de nadruk had gelegen op het samenleven zonder dat er van alles expliciet ter discussie wordt gesteld? Zouden dan de overeenkomsten meer aandacht hebben gekregen dan de verschillen? Zijn er in de film ook tweegesprekken gevoerd? Ik kan me ook nog voorstellen dat groepsgesprekken anders verlopen dan één-op-ééngesprekken tijdens de informele momenten, bijvoorbeeld. Ik denk namelijk dat je gelijkt hebt: de kracht van werkelijk samenleven ligt misschien vooral in de informele momenten.
    Neemt niet weg dat ik de film graag zou willen zien. Jouw blog inspireert mij weer om over een aantal zaken na te denken, zoals bijv. de kracht of waarde van informele momenten. Maar ook waar leggen we in het samenleven de nadruk op: overeenkomsten of verschillen? En: kunnen / willen we verborgen beschavingen zien? Wat is daarvoor nodig? Dank je, Marc, voor het delen van deze ervaring!

  2. alje bosma 23 november 2014 at 14:52 #

    Dag Marc,

    een paar reflecties op je indringende column: ik moest meteen denken aan een prachtig essay van Amos Oz, Hoe genees je een fanaticus? Oz onderzoekt de wortels van het fanatisme en rekent af met de sloganachtige clichés over het joods palestijnse vraagstuk. ‘Ik denk niet dat liefde de deugd is waarmee we internationale problemen kunnen oplossen. We hebben andere deugden nodig. We hebben rechtvaardigheidsgevoel nodig, maar ook gezond verstand en verbeeldingskracht, een sterk vermogen om ons in de ander in te leven, om af en toe in de huid van de ander te kruipen.’

    Het ‘oordeelt niet’ is een krachtig gebod en gebiedt dan ook een sterke kritische zelfreflectie. Welke oordelen roepen de beelden in mij op en durf ik die ook onder ogen te komen? Mijn ervaring is dat het oordeel en het onderzoek daarop, bijvoorbeeld door het doen van the Work van Byron Katie, kan leiden tot een totaal andere kwaliteit van de interactie en de relatie.

    Je startte je column met ‘de architect enz’. Een architect die ik bijzonder waardeer is Tadao Ando. Een autodidact. Ex bokser en timmerman. Een man met mooie uitspraken, zoals: ‘Ik wil een ruimte waarin het licht mensen samenbrengt, waar gedachten ontstaan.

    Ook ik wil een ruimte, een school waarin mensen bezig kunnen zijn met werkelijke levensvragen. Waar geleerd wordt om oordelen onder ogen te komen, en geschoold te worden in zuiver denken en waarnemen. Een School of Relevance.

Geef een reactie