Het vanzelfsprekende gebeurt vaak te laat

Aan het begin van het nieuwe jaar stel ik me de vraag: wat is zoal vanzelfsprekend maar toch nog niet gebeurt? In 1967 werd in Amerika het verbod op huwelijken tussen blanken en zwarten opgeheven. Veel te laat stelde men achteraf. Ook de slavernij werd veel te laat afgeschaft. Vanaf dit jaar wordt in Duitsland het minimumloon ingevoerd. Waarom duurt het soms zo lang voordat iets vanzelfsprekend wordt bekrachtigd? Zijn bepaalde waarden in geding? Laat ik het omdraaien. Welke drie dingen zijn voor mij vanzelfsprekend, maar nog steeds niet geregeld?

  • open grenzen; het lijkt een utopie, maar mij spreekt de idee van de global village enorm aan. Ik denk dat er veel te winnen valt met het opengooien van de grenzen, er gaan heel nieuwe verbindingen ontstaan. Ook de bekommernis om de wereld als geheel zal er door groeien.
  • basisinkomen voor iedereen; geen nieuw idee, maar het komt er maar niet van. Het verschil tussen inkomens is veel te groot geworden waardoor heel veel mensen in armoede leven. In Zwitserland is het idee van een basisinkomen voor iedereen recent weer publiek bediscussieerd. Ik zie het als een moderne invulling van de verzorgingsstaat en het kan!
  • mondiaal curriculum op scholen; xenofobie en racisme worden van generatie op generatie gereproduceerd doordat we kinderen de toegang tot bepaalde kennis (en vooral ook kunst en literatuur) onthouden. In plaats daarvan worden chauvinisme en patriotisme aangewakkerd.

Gisteravond keek ik met vrienden naar Fruitvale Station. Een aangrijpende en beklemmende film. Je weet als kijker dat het niet goed gaat aflopen. De film biedt een inkijk in het leven van een Afro-Amerikaanse familie en zijdelings van Latijns-Amerikaanse migranten in de VS. Na het zien van de tentoonstelling van Kerry James Marshall keek ik anders naar de huiskamer van de moeder van Oscar (de hoofdrolspeler in Fruitvale Station).

De huiskamer is een heiligdom waar de voorvaderen worden vereerd. De geschiedenis van de Afro-Amerikanen is erin samengebald. In de film kookt de oma een oeroud gerecht. Er wordt opgeschept in de keuken waarna in de kamer met het bord op schoot wordt gegeten. Slavernij ligt aan de wortels van het bestaan. Het is een hard bestaan voor velen.

In de trailer bij de film hoor je muziek van The Roots. In 2010 kocht ik de CD ‘How I got over’. In Dear God 2.0 is God onbereikbaar, je wordt gevraagd aan de lijn te blijven. Slavernij is weliswaar afgeschaft, maar Marshall herinnert ons op indringende wijze eraan hoe vijftig jaar na afschaffing van de slavernij de onrechtvaardigheid wordt voortgezet en bovendien wordt aanschouwd door tientallen blanken. In Heirlooms and accessoires uit 2002 is een foto van een lynchpartij uit 1930 in de achtergrond vaag zichtbaar. Op de voorgrond drie sierraden die door aanwezige vrouwen werden gedragen.

Marshall.heirloomsand%20accessories.2002
In 2008 zien velen op Fruitvale Station hoe de 22-jarige Oscar in zijn rug wordt geschoten. Hij overlijdt enkele uren later in een ziekenhuis. In 2013 kijken we toe hoe honderden mensen verdrinken op de Middellandse zee. Door ze migranten te noemen lijkt het alsof ze anders zijn dan wij. Het heeft misschien met de zwartepietendiscussie te maken dat ik blijf hangen bij het onderwerp slavernij. Maar ik beschouw slavernij als iets dat nooit vanzelfsprekend had mogen worden (en zwarte piet evenmin). Dat we slavernij hebben toegelaten toont niet zozeer de wreedheid (dat is ook een gevolg van als je ermee begint), maar vooral de onmacht om het vanzelfsprekend goede te bekrachtigen. Wij kunnen niet anders dan ontzettend op zoek gaan naar het vanzelfsprekend goede om het met alle middelen te bekrachtigen.

, , , , ,

One Response to Het vanzelfsprekende gebeurt vaak te laat

  1. Maarten 6 januari 2014 at 09:23 #

    Ha Marc,

    al naar de Zwart-Wit tentoonstelling geweest in het Tropenmuseum?
    Gewijd aan de afschaffing van de slavernij, 150 jaar geleden.

    Groeten – Maarten

Geef een reactie