Gerechtigheid en transformatie

Gerechtigheid schuilt ook in ’t kleine. Twee kinderen wisten vanochtend mijn vrouw en ik terecht van de tennisbaan te verdrijven. Wij hadden niet afgehangen! In de veronderstelling dat het met de computer (vroeger was er een afhangbord waarop je alles duidelijk kon overzien) niet kon om een specifieke baan af te hangen, waren we gewoon naar baan 4 gelopen. Maar die kinderen toonden hun slimheid en wisten de computer wel te bedienen en die gaf hun de baan die vrij was, onze baan welteverstaan. We stonden net tien minuutjes te spelen toen deze snotneuzen ons vertelden dat zij recht hadden op de baan. Ik wimpelde ze nog stoer af en zei dat ze over een half uur terug konden komen. Maar ze kwamen binnen vijf minuten al terug en ditmaal met een paar volwassen clubgenoten. Wij dropen af. Ik heb me meteen verdiept in de functies van het digitale afhangbord. Wat blijkt er hangt een heldere job aid naast het scherm!

In mijn laatste blogpost had ik het over gerechtigheid en ik realiseer me hoe weinig ik daarvan af weet. Het gaat me niet alleen om het woord gerechtigheid, maar ook om het kader waarbinnen gerechtheid wordt gebruikt. Lakoff’s boekje ‘Don’t think of an elephant!’ maakte me weer eens bewust van het belang van kaders (frames) voor hoe wij informatie interpreteren. Het koninkrijk van de hemel is equivalent aan het koninkrijk van god en in dit koninkrijk heerst gerechtigheid. Ik kwam op deze begrippen omdat het vandaag Hemelvaartsdag is. Ik googlede wat en het woordje hemel bleef hangen. Jezus beschouwde volgens mij gerechtigheid vanuit het kader ‘koninkrijk van de hemel’. Dit koninkrijk is volgens de apostel Johannes niet te bereiken zonder wedergeboorte. De vraag komt dan op of dat koninkrijk een speciale plaats is, ergens buiten ons, waar we naartoe kunnen reizen of dat het een plaats is in ons en dat een mens het kan realiseren in zichzelf. Of om het nog wat ingewikkelder te maken is een plaats in ons én het een plaats buiten ons? Kunnen we alleen naar het koninkrijk van de hemel reizen als we het in ons hebben gerealiseerd? Een oud Zen-verhaal helpt hier misschien.

Hakuin en de samoerai

De grote Zenji Hakuin was ooit bezocht door een zeer beroemde samoerai (krijger).
De samoerai vraagt: vertel me de waarheid over hemel en hel.

Hakuin reageert echter niet.
De samoerai stelt daarop dezelfde vraag opnieuw.

Hakuin tilt zijn hoofd een beetje op, maar laat het onmiddellijk weer zakken.
De samoerai schraapt zijn keel en voor de derde keer vraagt hij om de waarheid over hemel en aarde.

Hakuin: wie bent u?
Samoerai: weet je dat niet? Ik ben een samoerai, een groot krijger, vertel me nu snel over de hemel en aarde

Hakuin: bent u een samoerai?
Samoerai (begint al te kleuren van woede): verheft zijn stem en eist van Hakuin om hem de waarheid vertellen.

Hakuin: is dat een zwaard? wijzend in de richting van de schede
Samoerai (nu boos): trekt zijn zwaard

Hakuin: laat me niet lachen. Je kunt niet eens een pakje boter kloven met dat zwaard.
De samoerai is buiten zichzelf van woede en heft zijn zwaard om Hakuin vol te treffen.

Op dat moment zegt Hakuin: hier openen zich de poorten van de hel.

In dat moment komt de samoerai tot zichzelf en herkent onmiddellijk zijn dwaze gedrag en steekt het zwaard terug in de schede.

Op dat moment zegt Hakuin: hier open zich de poorten van de hemel.

Het kader van Hakuin lijkt duidelijk. Hemel en hel zijn verbonden met het gedrag of misschien wel de gemoedstoestand van een mens. In Zen speelt het plotselinge inzicht een belangrijke rol. De samoerai bereikt dat inzicht doordat Hakuin zijn eigen leven lijkt te riskeren. Zen grijpt terug op de taoïstische traditie waarin Lao Tse het volgende stelt: diegene die zichzelf rechtvaardigen, overtuigen niet. Hakuin tracht de samoerai niet van zijn gelijk te overtuigen, hij brengt hem een stapje dichterbij de hemel, en misschien wel dichterbij de wedergeboorte van deze samoerai. Ik denk dat Hakuin wist wat Jezus ook wist, het binnengaan van het koninkrijk van de hemel is een uiterst ingewikkelde zaak is. Het valt niet over te dragen. Is wedergeboorte een archaïsche aanduiding voor wat we tegenwoordig ook aanduiden als transformatie?

Transformatie kun je niet overdragen, maar wellicht wel oproepen of op gang brengen. Wat zijn transformatieve leerprocessen en hoe vaag of concreet is de uitkomst ervan? Ik denk dat de uitkomst datgene is wat we vaak aanduiden als de ‘tweede natuur’. In zichzelf op iets stuiten dat zo gewoon en vanzelfsprekend is dat het lijkt alsof het altijd bij je hoorde. Transformatieve leerprocessen leiden tot een unieke vorm van natuurlijkheid en spontaniteit, iets wat helemaal bij je past. Die snotneuzen vanochtend hebben een kleine transformatie teweeggebracht in mij. Ik weet weer dat autoritair gedrag niet (lang) werkt, gerechtigheid ontspringt uit een andere bron. Het is belangrijk dat ieder zich bekommert om die bron.

, , ,

No comments yet.

Geef een reactie