Ervaringsleren

Afgelopen vrijdagmiddag was ik op de Kwakkenberg in Nijmegen. Een schoolbestuurder vertelde een paar wetenswaardigheden over de debuutroman van Niña Weijers. Het intrigeerde mij en nog dezelfde avond kocht ik het ebook ‘De consequenties’. Het weekend was wel al goed gevuld met klussen en vrienden, dus ik ben nog maar halverwege in het boek gevorderd. Bovendien had ik ‘Brief aan Marcel’ bij me, een uiterst merkwaardig geschrift van Toon van Buren. Het is nu maandagochtend en ik vroeg me af wat deze boeken met elkaar verbindt.

Brief_aan_Marcel Opmaak 1

Beide boeken gaan over de ervaring als unieke vorm van kennisverwerving. Van Buren heeft het over wat ik gemakshalve aanduid met spiritueel priesterschap. Weijers’ debuutroman verhaalt over de existentiële ervaring van de kunstenaar. Beide boeken gaan over een weten door eigen ervaring. In de yogaleer heet dat bhoga. Ervaring wordt mogelijk (of onvermijdelijk) doordat bewustzijn (perusha) zich met prakriti (materiële werkelijkheid) verbindt of beter misschien inlaat. Deze verbinding heet samyoga en roept de vraag op: waarom is ervaring nodig?

Misschien is de waarom-vraag niet de beste vraag. Wat lopen we mis zonder ervaring? Zonder ervaring treedt gemakkelijk een bepaald leertekort op. De verbinding tussen bewustzijn en materie heeft de vorm van een open dialoog over wat nodig is. Onlangs woonde ik een master class bij van Gert Biesta en hij sprak terugkerend over het belang van de dialoog tussen leraar en leerling. Daarbij benadrukte hij dat het hem niet om de dialoog als conversatie ging, maar om de dialoog als middel om te bepalen wat de volgende stap in een leerproces kan zijn.  Ervaring is nodig voor een betere afstemming met iets of iemand. Ervaring is daarbij geen grootheid van hoeveelheid (zoals kennis), maar een grootheid van richting. Door ervaring weet je welke kant het op kan. Het proces van afstemmen gaat daarbij door de leegte. Van Buren gebruikt daarvoor de metafoor van het open dak in een auto. Minnie Panis, de hoofdpersoon in De Consequenties, breekt door met de installatie ‘Nothing personal’ een soort van opdracht aan zichzelf om helemaal niemand te worden. Openheid en loslaten zijn de basis voor pure menselijke ervaring. Hoe simpel kan het zijn?

Toch blijken openheid en loslaten allerminst eenvoudig. Vandaar dat mijn ad hoc definitie van ervaringsleren luidt: de kunst van het openen en loslaten. De hedendaagse priester en kunstenaar zijn geëvolueerde rollen die vroeger verenigd waren in de sjamaan. De wording van een sjamaan komt tot uitdrukking in een reis waarin een strijd van leven op dood wordt geleverd. De sjamaan moet zich bovendien uitdrukken, denk bijvoorbeeld aan de grotschilderingen, dans of muziek, om zichzelf kwijt te raken en opnieuw te vinden. Hij geneest zichzelf alvorens anderen te kunnen genezen. Ervaringsleren is tot leven komen of in het leven komen. Alleen al daarom kan ik beide boeken aanbevelen. Op geheel unieke wijze getuigen zij van levenskracht.

, , , , , ,

No comments yet.

Geef een reactie