Doornenkroning

Op mijn werkkamer staat een kleine reproductie van de doornenkroning van Christus, een werk van Jheronimus Bosch dat hij eind 15e eeuw schilderde. Ik weet al niet meer waarom ik dat werk ooit kopieerde en in een fotolijst stopte, maar feit is wel dat ik af en toe dat schilderij opnieuw bekijk. Het gaat daarbij altijd om de vraag wie of wat zijn die vier figuren die om Jezus heen staan?

Een gangbare uitleg zegt dat het hier om de vier temperamenten handelt. Startend linksboven en met de klok mee passeren ze de revue. Het flegmatisch type, gekenmerkt door teveel slijm komt apathisch over. Het melancholisch type met teveel zwarte gal is pessimistisch van aard en daardoor zwaar op de hand. Het cholerische type (teveel gele gal) is nogal heftig of driftig. Het sanguinisch type met teveel bloed is kinderlijk naïef. Deze types worden ook in verband gebracht met de vier apostelen. Johannes is sanguinisch, Petrus flegmatisch, Marcus cholerisch en Paulus melancholisch. Er zijn anderen die betogen dat het hier gaat om verleidingen zoals: macht, vriendschap, onvolwassenheid, zekerheid. Of humeuren, of de vier elementen.

Het betreft hier zonder meer ook de beulen van Jezus. Waarbij de bovenste twee vaak als Romeinen worden gezien met daaronder twee farizeeën. Maar uit studies blijkt dat de kleding van de figuur linksonder gangbaar was onder rijke kooplieden eind vijftiende eeuw, terwijl de rechterfiguur in alledaagse kleding van burgers en boeren is getooid. De figuur linksonder heeft een halve maan op zijn rode hoofddoek en de rechterfiguur wordt fysiologisch als Joods getypeerd. De Paus in die tijd leende geld van joden en deed zaken met de turken. Het schilderij was wellicht een politiek pamflet.

Een uitleg die ik nog niet tegenkwam, maar te onderzoeken waard is, betreft de vraag in hoeverre het hier om schaduwen van Jezus zelf gaat. Deze meer Jungiaanse uitleg gaat uit van het bestaan van een authentiek zelf (hier voorgesteld als Jezus) en een kring van schaduwfiguren die opspelen. De theorie erachter gaat ervan uit dat de persoon die de schaduwfiguren weet te integreren (in zichzelf) er niet langer door geleefd wordt, authentieker en als compleet mens overkomt. In dat geval zien we hier een jezusfiguur die zijn schaduwen het hof heeft gemaakt zoals Connie Zweig en Steve Wolf dat zo mooi aangeven in hun boek ‘Omgaan met je schaduw: de kracht van verboden gevoelens en verborgen talent’.

,

No comments yet.

Geef een reactie