De nieuwe VOC-mentaliteit: het geluk van de ander

De verkiezingen in Nederland zijn voorbij. De uitslag is bijna bekend. Het zet me aan het denken. Een derde van de Limburgers stemt op Geert Wilders. Ik ben geboren in Limburg en dat zet me nog meer aan het denken. Hoe moet dat straks in België? Daar staat Bart de Wever torenhoog in de peilingen. Wat hebben beide heren gemeen? Zij denken, durven en doen precies hetzelfde als hun kiezers, de schuld van de eigen ontevredenheid bij een ander zoeken.

De ander is de buitenlander, de neo-liberaal, Europa, de terroristen en vult u zelf maar in. Voor een grote groep Nederlandse Limburgers is die ander nu ook West-Nederland, de Hollanders zijn mede debet aan hun ongeluk. Voor grote groepen Vlamingen is die ander België aan het worden, met name de Walen die steeds vijandiger worden bejegend. Ze willen ervan af. Ze denken dan is de zaak opgelost.

Als je eigen tevredenheid daalt en je in een permanente staat van ontevredenheid gaat verkeren, dan helpt onderstaande cirkelredenering je ontzettend om het vooral zo te houden. Een mens kan er in gaan geloven. Dan is het hek van de dam. Het beschimpen en bespotten van de huidige machthebbers kent geen grenzen. In het verlengde daarvan zijn de managers en directeuren van bedrijven en instellingen, de topambtenaren en wetenschappers een makkelijke prooi. De leiders zijn het gezicht van hun organisatie of gebied en hebben ‘het’ per definitie gedaan. Dat een gewone medewerker, docent of verpleegster weleens niet goed functioneert vergeet men.   

Je hoort Geert Wilders opvallend vaak praten over de ‘mensen in het land’. De schrik slaat me dan om het hart. Hij spreekt de gevangenen van bovenstaande cirkelredenering rechtstreeks aan en geeft ze het laatste zetje: de roep om een sterke leider. Zijn dit de laatste stuiptrekkingen van 20e eeuw? Volgens sommigen (zoals Fred Feddes onlangs in NRC betoogde) moeten we rekening houden met een groep notoire mopperaars. Geert Mak denkt dat het mis kan gaan als de sterke leider op een keer echt niet te vertrouwen is. Ik ben benieuwd naar een remedie.

De kwaal is uiterst complex. Alles wat je doet keert zich in bovenstaande cirkelredenering tegen je. Typisch is dat Geert en Bart zich terugtrekken op het eigen grondgebied, het eigen land met de bekende grenzen. Het is een nieuwe vorm van kleinburgerlijkheid. Het gaat gepaard met zeuren en zaniken, grofheid en geweld. We kunnen onze ouders en grootouders niet dankbaar genoeg zijn dat ze uit de puinhopen van de oorlogen het huidige Europa hebben gecreëerd. Ze stegen boven zichzelf uit. De remedie ligt voor m’n gevoel in het opvoeden tot en het verwerven van wereldburgerschap. Tegelijkertijd besef ik dat de nieuwe kleinburgerlijkheid welhaast erfelijk is en wordt doorgegeven in gezinnen, op straat, op de tribune en waar al niet meer.

Misschien is uit varen gaan wel de enige remedie om te ontsnappen aan kleinburgerlijkheid en ligt daar de diepere drijfveer voor het ontstaan van de VOC. De mannen van toen hadden genoeg van het gezeur en gezanik in eigen land. Komt toch weer die verdraaide VOC-mentaliteit naar boven als iets wat wij node missen. Maar dan wel in een vernieuwde vorm. De nieuwe VOC-mentaliteit gaat ervan uit dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen geluk. Daar begint het mee. Als je daarover doordenkt wordt het geluk van de ander ook je eigen belang.

, , ,

One Response to De nieuwe VOC-mentaliteit: het geluk van de ander

  1. Peter Vermuyten 24 juni 2010 at 14:00 #

    ik deel zowel je bezorgdheid als je analyse. Over Nederland en haar Limburg verlaat ik me op jouw oordeel, maar als Vlaming en Belg toch enkele aanvullingen/nuances.

    De roep om een sterke leider zien we hier al enkele verkiezingen op rij steevast gevolgd door de teleurstelling over het functioneren van die macht. Deels klopt wat je zegt. Als voorbeeld een kennis van me die het volstrekt normaal vond dat politici aan veel hogere normen moeten voldoen dan zijzelf als simpele burger. Links en rechts wat sjoemelen, da’s normaal. Men zegt wel eens de Belgische sport. Zeer onverantwoordelijk m.i. (Heb ik dit geleerd tijdens mijn Hollandse opleiding ?)

    Maar hier in België is er anderzijds ook een reëel probleem met de democratische machtsuitvoering. De huidige staatsstructuur is ondemocratisch in haar deling van de kiesgebieden. Als Vlaming kan ik niet voor of tegen een federale Franstalige politicus of partij stemmen, noch kan het de Vlaamse politicus een moer schelen wat een Waalse stemmer van hem vind. (Tenzij hij premier wil worden.) Intussen blokkeren almaar meer belangrijke dossiers op verschillende visies tussen de gemeenschappen. (Migratie, justitie, werkgelegenheid, gezondheidszorg om er maar enkele te noemen.)

    Franstalige pers mag zich al jaren rustig bezondigen aan leugenachtige clichés over wat Vlaanderen denkt en wil en vice versa. Onverantwoord, zeker en ook kleingeestig, enz. Maar het is wel degelijk de staatsstructuur die dit erg in de hand werkt. Dus moet daaraan gesleuteld worden. Momenteel is men hoopvol, iedereen is het intussen daarover eens. De stemming is omgeslagen, de pers begint plots veel positiever over de andere kant te schrijven.

    Afin, Bart mag die nodige structuurverandering nu politiek in elkaar puzzelen. Elio Di Rupo zal premier worden en het uitvoeren. (En als het alsnog mislukt, zitten we hier echt wel in de puree.)

    I.v.m. Bart De Wever nog dit. Hij is niet ‘tegen’ de ander. En zeker niet tegen de migrant. Hij wil asiel strenger, maar wil dat als conservatief en niet als racist. Hij is voor Europa en voor Vlaanderen in Europa. Hij wil België niet afschaffen – het zal vanzelf verdampen, meent hij – en evenmin de ‘solidariteit’ in de sociale zekerheid. Hij wil wel dat zowel Vlaanderen als de Franstalige gemeenschap meer autonomie krijgen in bevoegdheden en in financiële verantwoordelijkheid. De man is intelligent, ook in de zin van zelfkennis. Hij kent de miezerigheid van een flink deel van de Vlaamse beweging en haar bewustzijn. (“Voor wie het nooit genoeg zou zijn.”) Hij komt zelf uit dat milieu. Momenteel geeft hij de indruk zich daarbovenuit te willen vechten – een soort Vlaamse VOC-mentaliteit – om een eerbaar, rationeel compromis met de Franstaligen tot stand te brengen. En dat zou op zich weer heel Belgisch zijn.

    Ik zou zeggen, zeker nog geen euforie hier in België, maar momenteel al meer dan lichte hoop dat we een tijdje uit de kleinigheid en kleiïgheid kunnen kruipen.

    Peter

Geef een reactie