De berg: het stilhouden

Na mijn blogbericht over ‘how to meditate in a minute’ hield het onderwerp ‘meditatie’ me nog wat bezig. Meditatie is sterk met India verbonden, in het bijzonder met yoga-praktijken en het boeddhisme. In beide stromingen speelt het begrip nirodha een belangrijke rol. Nirodha behelst het stopzetten van de wervelingen in de geest, de geest tot rust brengen, stil worden. Een sterke verwijzing naar meditatie in de I Tjing vinden we terug in hexagram 52. Het hexagram bestaat uit een verdubbeling van trigram Ken: de berg. De gangbare vertaling van hexagram 52 is het stilhouden. Een berg is immers onbeweeglijk.

Er zijn een aantal opvallende parallellen te trekken met de Indiase inkleuring van het begrip meditatie en hexagram 52. Het oordeel bij dit hexagram spreekt over de rug recht houden waardoor men zijn lichaam niet meer voelt. De lotushouding is de meditatiehouding bij uitstek, belangrijk daarbij is het recht houden van de rug. Bovendien wordt deze zithouding vaak met een berg vergeleken. Men zit namelijk uiterst stabiel en de driehoekige houding (benen gekruist op de grond, zittend met een rechte rug en handen rustend op de knieën of  in elkaar gevouwen) doet denken aan een berg.

Stil zitten is de Chinese aanduiding voor meditatie. Het stilhouden impliceert gedachteloze concentratie; een tijdloze toestand waarin men kosmische energie opdoet. Dit doet sterk denken aan nirodha. In de yoga-sutra van Patanjali wordt yoga min of meer gelijkgesteld aan nirodha. Het grote verschil met India is dat de Chinezen minder stringente regels opleggen. “Iedere manier waarin je je werkelijk stilhoudt, zonder gespannen te zijn uiteraard, is goed om contact te krijgen met ‘de innerlijke stem’.” (Han Boering; I Tjing voor de 21ste eeuw)

Het hexagram roept het beeld op van twee poorten na elkaar  (de buitenpoort en de binnenpoort). In dit teken trekt men zich terug op de binnenplaats. Daar zijn geen andere mensen, er heerst rust. Deze aandacht voor de plaats vinden we terug in de derde lijn bij dit hexagram. Maar deze lijn waarschuwt tevens voor het ‘moeten’ mediteren. Elke vorm van forceren van zichzelf is uit den boze. Het stilhouden dient heel natuurlijk te ontstaan. Het is geen onderdrukken van emoties. Door meditatie komen de emoties juist tot rust.

Elk hexagram bestaat uit zes lijnen waarvan de eerste twee met de aarde corresponderen, lijn 3 en 4 met de mens en lijn 5 en 6 met de hemel. We kunnen in de lijnen van hexagram 52 een soort blauwdruk lezen voor het opbouwen van een meditatiepraktijk:

1. het is belangrijk geaard te zijn

2. geef niet toe aan het verlangen al te gaan bewegen; laat anderen gerust hun gang gaan

3. dwing je niet om je goed te voelen; laat in plaats daarvan angst en woede los

4. door langer stil te zitten komt je hart tot rust; je lichaam is nu volledig gereed

5. verminder je spraak en de geest komt tot rust

6. de stralende top van de berg; innerlijke rust in woord en daad, onder alle omstandigheden

De meest treffende parallel met India vond ik echter in het oude pictogram dat bij dit hexagram hoort. Het toont een mens die je recht aankijkt met een enorm oog. Dit lijkt direct te verwijzen naar het openen van het derde oog dat tussen de wenkbrauwen wordt gepositioneerd en luciditeit voortbrengt. Het Tao straalt. Men verkrijgt een vorm van intuïtieve of directe waarneming.

, , , ,

One Response to De berg: het stilhouden

  1. Maarten 18 maart 2012 at 09:04 #

    Wat een mooie combinatie van meditatie en de I Tjing! En weer valt mij op hoe passend de teksten en lijnen van de I Tjing zijn.

Geef een reactie