Aanvaarden: is het te leren?

Boek van wonderlijk nieuwe dingenOp reis door Israël had ik één boek bij me: Het boek van wonderlijke nieuwe dingen van Michel Faber. Een boek dat me helemaal pakte en waarvan de schrijver in een radio-interview zegt dat het gaat over het verlies van alles. In het interview zegt Faber gered te zijn door Eva, zijn latere vrouw. Die redding bestond uit een veilig thuis waardoor hij uit de marginaliteit kon treden. De schrijver (Michel) en zijn vrouw (Eva) staan model voor de hoofdpersonen van Het boek van wonderlijke nieuwe dingen: Peter en Bea. Nog maar net begonnen met het schrijven van dit boek, krijgt Eva te horen dat ze ongeneeslijke kanker heeft. Dit boek gaat over een liefde die onvermijdelijk eindigt.

Mijn verbinding met Israël loopt via het optreden van Jezus van Nazareth. Ik heb van kinds af aan een interesse gehad in deze figuur. Het is geen simpele geschiedenis. Beschouwingen over Jezus van David Flusser, de toelichting op het Onze Vader van Henri van Praag, de preken van Johannes Tauler, de Last Temptation of Christ van Nikos Kazantzakis, Sunrise: Das Buch Joseph van Patrick Roth en Vater, warum hast Du mich Verlassen: Die Autobiografie Jesu Christi van Jürg Armann, hebben mede mijn beeld gevormd over de betekenis van wat zich daar rond het meer van Galilea en in Jerusalem heeft afgespeeld. Dat beeld wijzigt zich nog steeds. Het boek van wonderlijke nieuwe dingen handelt over iemand die van Jezus getuigt op een planeet lichtjaren bij ons vandaan. Het boek van wonderlijke nieuwe dingen gaat over naar buiten treden, over in de wereld komen en wat daar voor nodig is. Terwijl ik dit schrijf, kan ik niet precies zeggen wat die benodigdheden zijn.

In de korte tijd dat ik in Israël was, raakte ik onder de indruk van het land. Het was anders dan ik had verwacht. Eigenlijk had ik weinig beelden. Ik had er twee jaar over gedaan om te besluiten in te gaan op een verzoek van vrienden om met hen mee te reizen. Daarvoor was het nodig me enigszins los te maken van de politiek-historische context en Mijn Beloofde Land van Ari Shavit droeg daar sterk aan bij. Israel is meer dan een Joods-Palenstijns conflict. De losse sfeer in Tel Aviv en Haifa, de verschillende etnische achtergronden in het straatbeeld, de rommeligheid, zo weinig blauw op straat, de overvloed aan fruit en groenten, het zijn allemaal indrukken die de nationalistische atmosfeer (we waren er op Onafhankelijkheidsdag) naar de achtergrond verdrongen. De bijzondere mix van vernieuwing en traditie trof me. Israël is een paradox, het zou eigenlijk niet kunnen bestaan en toch is het er. Het is een kunstwerk, een schepping op zich en het einde van de schepping is nog niet in zicht. Dat is de kern van het bijbels denkmodel.

Een boek geeft geen troost, niets helpt, zelfs gedichten helpen niet, aldus Michel Faber in het bewuste interview. Hij komt tot een conclusie: alles vergaat, behalve de kunst. Het lijkt of hij de liefde is vergeten. Het boek van wonderlijke nieuwe dingen getuigt ervan. De liefde overwint alles. Dit boek werkte als een soort reisgids voor me waardoor ik Israël als een oase kon ervaren. Een nieuwe staat die ruimte biedt aan traditie. Waar komt die waardering voor traditie vandaan? Waarom worden wezens lichtjaren bij ons vandaan gegrepen door heilsfeiten? Ze worden niet allemaal ‘Vrienden van Jezus’ zoals in het Boek van wonderlijke nieuwe dingen. Integendeel, de meeste niet. Men hoeft geen geloofsfanaticus te zijn om deel te hebben aan de openbaring.

Het omgaan met heilsfeiten is lastig omdat het niet via de abstractie verloopt. Een tennisvriend vroeg afgelopen week achteloos waar de spijswetten toch vandaan komen. Voor de spijswetten geldt hetzelfde als voor de hele leer. Het begint met aanvaarding van de openbaring. In de moderne wetenschap bestaat er geen schepping, noch een uitverkiezing of spijswetten. Er is een andere logica nodig om heilsfeiten te kunnen aanvaarden. Ligt hier een grond voor wijdverbreide Jodenhaat? Het niet kunnen aanvaarden dat een deel van een volk heel precies vasthoudt aan een lering van duizenden jaren geleden. Het koesteren van traditie is van levensbelang voor de hele gemeenschap, aldus Adin Steinsaltz. Die koestering is een vorm van leren die vele uitingsvormen kent. De ‘Vrienden van Jezus’ in Het boek van wonderlijke nieuwe dingen doen vreemd aan. Het wonderlijke is dat ze zo concreet met de schrift omgaan. Ze hebben iets aanvaard.

,

One Response to Aanvaarden: is het te leren?

  1. Joyce Cordus 10 mei 2015 at 10:36 #

    Wat een mooi, ontroerend blog, Marc! ‘Het boek van wonderlijke nieuwe dingen’ ligt bij mij nog op een stapel, maar dit blog maakt het me moeilijk het daar te laten liggen! Jouw warme maar kritische betrokkenheid bij Israël is in dit blog overduidelijk voelbaar en ontroert me. Ook omdat ik me realiseer hoe het beeld van een land, maar ook van een mens, gedomineerd en verwrongen kan worden door alles wat lelijk is en wat je verafschuwt. Jouw blog is een pleidooi om je daardoor juist niet van de wijs te laten brengen, maar nieuwsgierig te blijven en te blijven onderzoeken. Dank je wel!

Geef een reactie