Je hart volgen is gevaarlijker dan je denkt

Onlangs beluisterde ik een interview met Franziska Schreiber via de podcast Viertausendhertz. Schreiber is lid geweest van de AfD (Alternative für Deutschland) en nadat ze is uitgetreden, schreef ze een boek over haar periode dat ze in de partij actief was. Volgens Schreiber is de AfD geradicaliseerd doordat er steeds meer nadruk is komen te liggen op het binnenhalen van stemmen met vooral extreme uitspraken. Het liberale gedachtengoed, waar Schreiber zich toe voelde aangetrokken, is gaandeweg onderdrukt door rechtsradicalen. Deze radicalisering heeft geleid tot haar vertrek.

De AfD is geen onschuldig fenomeen. Het is bovendien een ongrijpbaar probleem. De radicalisering uit zich in steeds verdergaande uitspraken over onder meer migranten. Dergelijke uitspraken genereren nieuwe aanwas en verkiezingsoverwinningen. In Italië en elders op de wereld zien we vergelijkbare bewegingen. Het lijkt op wat een complex dynamisch systeem wordt genoemd. In de theorie daarover spelen attractors een belangrijke rol. Attractors hebben een aanzuigende werking. Zou rechtsradicaliteit zo’n attractor zijn? Wat is daarin zo aantrekkelijk dat het mensen niet alleen aanspreekt, maar ook aanspoort om in actie te komen? Schreiber geeft het voorbeeld van gepensioneerden die stad en land afreizen om het gedachtengoed van de AfD bij landgenoten onder de aandacht te brengen. Vaak mensen die voorheen in het geheel niet politiek actief waren.
Rechtsradicaliteit lijkt me eerder het gevolg van de attractor. Zoals maturiteit komt met de leeftijd of expertise in een bepaalde professie door de beoefening ervan. Wat is dan de attractor die de AfD zoveel aanwas oplevert? Zou dat de angst voor de vreemdeling zijn? De tegenhanger daarvan is het eigen ras. Ik vermoed dat het zoiets is. Blut und Boden dus. Afstamming en het leefgebied zijn in gevaar en dienen gered te worden. De AfD profileert zich niet als redder, maar wordt de redder door die aanzuigende werking van de Blut und Boden-gedachte waarin de angst voor de vreemde logisch klinkt. Dit verklaart ook de gedrevenheid van mensen voor die partij die laten we wel wezen nog niks heeft laten zien, nog niks heeft veranderd. Het is niet iets concreets waarvoor mensen ineens van de bank komen, eerder iets diepers en welhaast onzichtbaars. En dat diepe, onzichtbare is blijkbaar aantrekkelijk en de moeite waarde om voor te vechten. Onder het leefgebied en de afstamming schuilt iets mysterieus.

In een interview van BBC met Carl Gustav Jung spreekt hij aan het eind over de mens als oorsprong van het kwaad. Dat kwaad is in zekere zin in mensen ingebakken en verbonden met het collectieve onbewuste. Het verbeelden van een verlosser plaveit de weg naar het omarmen en het volgen ervan. De situatie is ernstig en een mens lijkt er niet veel aan te kunnen doen. Het individu kan de dynamiek van een complex systeem niet wijzigen. Tegenprotest lijkt het tegenovergestelde effect te hebben en juist bij te dragen aan het succes van de AfD. Dit lijkt een hopeloze double bind situatie. De keuze van Schreiber om uit die partij te stappen is echter niet zonder betekenis. Ze durft te handelen.
Ik vond het interview met haar inspirerend omdat het een inkijkje verschaft in hoe belangrijk het is je leven zin te geven, iets wat Jung in het interview ook benadrukt. Die zingeving is persoonsgebonden en speelt zich af onder eigen verantwoordelijkheid. Wetende dat een mens onderhevig is aan verwoestende dynamieken, maakt het volgen van je hart tot misschien wel het meest gevaarlijke wat je kunt doen. Confucius stelde dat een mens pas op vergevorderde leeftijd zijn hart kan volgen zonder van het juiste pad af te wijken. Verantwoordelijkheid nemen voor je denken, je talenten en je fouten, in essentie voor wat je doet of nalaat te doen, is een continu proces van verbeteren, met soms radicale stappen tot gevolg. Dat heeft Schreiber laten zien toen ze de AfD verliet.

No comments yet.

Geef een reactie